Stuðningur við stríðið í Írak

Að undanförnu hefur mikið verið talað um stuðning við stríðið í Írak. Það hefur hins vegar lítið verið talað um það sem skiptir mestu máli, hvernig viljum við sjá framtíð Íraks og Mið-Austurlanda.

Stuðningur stjórnvalda

Það var umdeilt þegar ríkisstjórnin lýsti yfir opinberum stuðningi við stríðið í Írak. Samkvæmt skilgreiningum Sameinuðu þjóðanna var hér um stríðsyfirlýsingu að ræða. Það er krafa í lýðræðislegu samfélagi að þing fjalli ýtarlega um stríðsyfirlýsingar og samþykki eða hafni eftir umræður, en að það sé ekki í valdi fámennrar klíku að ákveða slíkt á leynilegum fundum. Það skorti fagleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í stefnumótun varðandi Írak. Það var óafsakanlegt að réttlæta stríðið með þeim rökum að við værum að fylgja bandamönnum okkur, að annars óathuguðu máli. Það á ekki að fara í stríð að óathuguðu máli. Með alhæfingum um vilja írösku þjóðarinnar um að hún vildi losna við Saddam var litið framhjá þeirri staðreynd að hernaðurinn yrði að stórum hluta greiddur með lífi óbreyttra borgara og þar af leiðandi með stuðningi óbreyttra borgara við stríðið. Ríkisstjórnin hefði átt að spyrja bandamenn sína hvaða markmið hernaður hefði, spyrja um undirbúning og hvernig ætti að standa að uppbyggingu landsins í kjölfarið. Sannir vinir og bandamenn hefðu gefið okkur skýr og trúverðug svör. Bandaríkjastjórn var sjálf ekki búin að spyrja sig þessarar spurningar og þess vegna lágu engin svör fyrir.

Kenningar Clausewitz og stríðið í Írak

Í meira en 200 ár hafa menn vitað um og þekkt starfshætti skæruliða og þann gífurlega styrk sem frelsisbarátta hefur. Clausewitz, einn merkasti herfræðingur sögunnar, segir að sigra þurfi heri andstæðingsins, leggja undir sig land hans og snúa fólki frá andstöðu gegn hernámsliðinu. Allt þrennt hefur Bandaríkjamönnum mistekist. Þeir burstuðu íraska herinn svo gjörsamlega að Írakar trúa því ekki enn að íraski herinn hafi verið sigraður, heldur bíða þeir eftir því að hann birtist aftur. Þarna hefur orðið til sterk goðsögn sem ýtir undir langvinna baráttu gegn hernámsliði Bandaríkjamanna og bandamanna þeirra. Írak er ekki heldur allt í höndum Bandaríkjamanna og geta þeir ekki gætt öryggis í öllu landinu í einu. Að lokum, eins og við sjáum daglega í fjölmiðlum, þá hefur Bandaríkjamönnum ekki tekist að fá Íraka með sér í lið.

Skilgreina þarf markmið

Skilgreina þarf skýr markmið áður en haldið er í hernað. Hernaður er aðeins verkfæri en ekki markmið og getur aldrei komið í stað pólitískra lausna. Þess vegna var það ekki raunsætt markmið að fara í stríð til þess eins að koma Saddam Hussein frá völdum. Það sem huga þarf að er hvað á að koma í staðinn og hvernig því markmiði á að ná. Lögmæt markmið eru td. að koma á friði, réttlæti, samvinnu, umburðarlyndi og jafnvel frelsi og lýðræði. Þessum markmiðum er ekki hægt að ná með hernaði, heldur einungis pólitískum leiðum. Hernaður getur verið nauðsynlegur einhvers staðar á leiðinni en hann skapar einnig ný pólitísk vandamál og gerir lausn annarra mála erfiðari en áður og getur jafnvel komið í veg fyrir lausn einstakra mála sem geta gert það að verkum að ekki er hægt að ná upphaflegum markmiðum. Ein stærsta spurningin sem vaknar er "Hvers vegna var íraska þjóðin ekki afvopnuð strax?"

Rangar forsendur

Ef markmið hefðu verið rétt skilgreind og farið hefði verið í stríðið í Írak með endanlega lausn í sjónmáli þá væru menn ekki að afsaka stríðið og ömurlegan undirbúning þess með því að forsendur hefðu verið rangar. Það er einfaldlega leið til að blekkja kjósendur. Ef menn hefðu farið í stríðið með vel skilgreind langtíma markmið þá væru forsendurnar ekki til umræðu, því þá hefði stefnumótunin þegar skilað sér í mun betra pólitísku ástandi í Írak og staðan væri mun betri og gagnrýni á stríðið væri óþörf. En vegna þess að langtíma stefnumótun skorti og skortir enn skýla menn sér bakvið rangar forsendur, sem voru öllum ljósar löngu áður en ákveðið var að fara í stríð. Afleiðingarnar voru einnig mörgum ljósar áður en stríðið hófst, þ.e. að stríðið myndi leiða af sér borgarastríð, hörmungar og öfluga andspyrnu.

Spurningar og svör

Ég myndi vilja fá að vita hvaða spurningar ríkisstjórnin lagði fyrir Bandaríkjamenn og hvaða svör við fengum. Það fer eftir þessu hvort stuðningur íslensku ríkisstjórnarinnar var réttur og hvort forsendur voru rangar, ekki hvort Írakar ættu gjöreyðingavopn eða ekki. Spurningin um gjöreyðingavopn er aðeins ein af mörgum.

Höfundur er sjómaður.